Легенда аб бедным д'ябле і адвакатах Сатаны - Караткевіч Уладзімір Сямёнавіч

Хата. Раскошная, завешаная шкурамі. Вушакі разьблёныя. Жужыць кола пралкі. Рогач сядзіць, працягнуўшы рукі ледзь не ў самы ачаг.

Змоўкла кола. Вецер шпурнуў у акно цэлы зарад сняжынак.

— Апошняя завіруха ў гэтым годзе, — кажа Дубраўка.

— Але, — няўважна кажа ён.

Маўчанне. Толькі вые завея.

— Рогач, — кажа Дубраўка, — што з табою? Ты больш не кахаеш мяне.

— Чаму?

— З самага першага снегу ты такі чужы, халодны. Ты баішся ўзяць мяне за руку, сказаць цёплае слова. Прападаеш у лесе.

Рогач апускае вочы. Пакутліва змагаючыся з сабою, ён кажа:

— Ты ж сама хацела, каб я не спускаўся з тваёй радугі… Я і сам не хачу ўхадзіць. Нікуды не хачу ісці адсюль.

— Нашто табе ўхадзіць?

— Ты нічога не ведаеш… Ты як падснежнік… Якая яму справа да снягоў вакол?.. Якая яму справа, растаюць яны ці стаяць?

Яна пакінула пралку і падсела да яго на шкуры.

— Я разумею… Я зусім дурная… Ты ледзь не пайшоў… Бог з ёю, з царквою, што затанула… Я ж люблю, я ж кахаю цябе.

І яна цалуе Рогача.

— Што ты разумееш? — прабуе працівіцца ён. — Я ж на апошнім шляху, я ж…

— Маўчы… Паслухай, агонь таксама звініць.

Хіліцца да яе твар Рогача. Ён ужо не можа валодаць сабой.

Вусны зліліся…

…скачуць на тварах адбіткі агню.

. . . . . . . . . . . .

…Агонь амаль згас. Дубраўка спіць. Рогач, абапёршыся на рукі, глядзіць на яе. На вуснах ягоных лёгкая ўсмешка.

Скончылася дуйка. Стаяў лёд на слюдзе акна. Птушка-клёст села на галінку, зазірнула ў пакой.

І раптам у Рогача затрэсліся вусны. У адчаі ён схапіўся за галаву, сціснуў далонямі скроні.

Пацягнуўся быў да Дубраўкі, але рыпнуў зубамі. Расціснуў яе пальцы і вызваліў сваю руку.

— Бывай, — ціха кажа ён.

Лес шуміць зусім не па-зімняму. Пасля мяцеліцы кінула ў адлігу. Рогач рашуча ідзе ад хаты да лесу. Проста па руні. Твар яго асуджаны і жорсткі.

Ён амаль падыходзіць да пушчы і раптам спыняецца.

На перадзе — лес. Ззаду — дрыготкі агеньчык у акне.

Рогач прысядае, разрывае снег і глядзіць на кволыя сцяблінкі.

На ўзлессі, на тым самым месцы, гарыць вогнішча. Маленькае вогнішча. Рогач сядзіць каля яго і, грэючы рукі, глядзіць на агеньчык, што згасае ў акне.

Узяў прыгаршчу снегу, зусім быў сабраўся забіць вогнішча, але, падумаўшы, падклаў яшчэ галінку, яшчэ.

Твар ягоны задумлівы.

…І раптам ён бачыць у праталіне, поруч з вогнішчам, блакітную змерзлую кветку пралескі. Бярэ яе і чуе, як яна ламаецца ў пальцах, бы льдзінка.

Сціснуліся вусны Рогача. Ні аб чым ужо больш не думаючы, ён устае і ідзе да агеньчыка ў акне.

Ён апускаецца на шкуры поруч з Дубраўкай.

— Ты недзе быў? — сонна пытае яна.

— Але, хадзіў паглядзець пралескі.

— Пацалуй мяне… Я вельмі цябе кахаю… Вясна скора.

Ранняя вясна. Снег растаяў. Ліловымі кашлатымі снамі ўкрыўся ўвесь спад перад лясной хатай.

Ляніва замыкаў на лужку гарбаты бык.

Рогач, седзячы на прызбе, пляце драўляную барану. Дубраўка лётае ад ракі да хаты з вёдрамі вады.

— Мыць, скрэбці, чысціць! — радасна крычыць яна.

Рогач паглядзеў на босыя ногі, што топчуць траву, усміхнуўся, пакруціў галавою.

— Вясна, — крычыць Дубраўка. — Дзякуй Богу, не трэба агню…

Рогач спахмурнеў… А з хаты далятае голас Дубраўкі. Яна спявае:

Кахалі, любілі, стаялі, I так яно йшло i йшло, Пакуль не паслаў за падаткам Кароль гайдукоў на сяло. "Карову — за вокны ў хаце, Сто злотых — ад бараны", — Падружку шчасліваму нашаму З пагардай сказалі яны.

Рогач пляце, слухае. І раптам у песню ўварваўся тупат капытоў.

…Здзіўленне ў вачах Рогача.

…Ад узлесся рухаюцца да хаты чатыры коннікі. Пярэдні — у чорным сукне, астатнія — у кальчугах і з мячамі.

…Застыла ў акне Дубраўка.

— Зборшчыкі, - ціха кажа яна. — Ох, Андрэй!

Пад'ехаўшы да самай хаты, коннікі спыняюцца.

– Імем каралевы, — выгукае пярэдні. — Божы і зямны падатак!

– Іх няма ў плане, — кажа адзін з кальчужных.

— Значыць, за зямлю, — кажа пярэдні. — За лес. За ваду.