Шрифт:
— Вы сапраўдны аратар.
— Мы думаем. Мы чытаем. Мы не сяляне. Мы механікі. Але нават сяляне не такія дурні, каб верыць у вайну. Усе ненавідзяць гэтую вайну.
— Краінай кіруе клас, які неразумны і нічога не разумее і не зразумее ніколі. Вось чаму мы ваюем.
— Гэтыя людзі яшчэ нажываюцца на вайне.
— Многія нават і не нажываюцца, — сказаў Пасіні. — Яны занадта дурныя. Яны робяць гэта проста так. Па дурноце.
— Ну, хопіць, — сказаў Маньера. — Мы надта разбалбаталіся, нават для tenente.
— Яму гэта падабаецца, — сказаў Пасіні. — Мы яго перацягнем у сваю веру.
— Але пакуль што хопіць, — сказаў Маньера.
— Дык ці дадуць нам паесці, tenente? — спытаў Гавуцы.
— Зараз я даведаюся, — сказаў я. Гардзіні ўстаў і выйшаў разам са мной.
— Mo што-небудзь трэба зрабіць, tenente? Я вам нічым не магу дапамагчы? — Ён быў самы ціхі з усіх чатырох.
— Калі хочаце, хадзем са мной, — сказаў я, — даведаемся, што там.
Было ўжо зусім цёмна, і доўгія прамені пражэктараў снавалі над гарамі. На нашым фронце былі вялізныя пражэктары, устаноўленыя на грузавіках, і часам, едучы ноччу ля самых пазіцый, можна было ўбачыць такі грузавік, які спыніўся ўзбоч дарогі, афіцэра, які накіроўваў святло, і перапалоханую каманду. Мы прайшлі па заводскім двары і спыніліся ля галоўнага перавязачнага пункта. Звонку над уваходам быў вялікі навес з зялёных галін, і начны вецер шамацеў у цемры высахлым на сонцы лісцем. Унутры гарэла святло. Галоўны ўрач, седзячы на скрынцы, размаўляў па тэлефоне. Адзін з дактароў сказаў, што атака адкладзена на гадзіну. Ён прапанаваў мне каньяку. Я агледзеў доўгія сталы, інструменты, бліскучыя тазы і бутлі з прыцёртымі коркамі. Гардзіні стаяў за маёй спінай. Галоўны ўрач адышоўся ад тэлефона.
— Зараз пачынаецца, — сказаў ён. — Вырашылі не адкладваць.
Я выглянуў на вуліцу, было цёмна, і прамені аўстрыйскіх пражэктараў снавалі над гарамі ззаду за намі. З хвіліну было ціха, затым усе гарматы пачалі агонь.
— Савоя, — сказаў галоўны доктар.
— А дзе абед? — спытаў я. Ён не чуў. Я паўтарыў.
— Яшчэ не падвезлі.
Вялікі снарад праляцеў і выбухнуў на заводскім двары. Яшчэ адзін разарваўся, і ў шуме выбуху можна было пачуць драбнейшы шум ад асколкаў цэглы і камякоў гразі, якія дажджом сыпаліся ўніз.
— Што-небудзь знойдзецца перакусіць?
— Ёсць крыху pasta asciutta15, — сказаў галоўны ўрач.
— Давайце, што ёсць.
Галоўны ўрач нешта сказаў санітару, той знік у глыбіні памяшкання і вынес адтуль металічны таз з халоднымі макаронамі. Я перадаў яго Гардзіні.
— А сыру няма?
Галоўны ўрач незадаволена сказаў санітару яшчэ нешта, той зноў збегаў унутр і прынёс чвэртку круглага белага сыру.
— Дзякуй, — сказаў я.
— Я не раю вам ісці зараз.
Нешта паставілі на зямлю звонку ля ўваходу. Адзін з санітараў, якія гэта прынеслі, зазірнуў унутр.
— Давайце яго сюды, — сказаў галоўны ўрач. — Ну, што там? Загадаеце нам самім выйсці і ўзяць яго?
Санітары падхапілі параненага над рукі і за ногі і ўнеслі ў памяшканне.
— Разрэжце рукаў, — сказаў галоўны ўрач.
Ён трымаў пінцэт з кавалкам марлі. Іншыя два дактары скінулі шынелі.
— Ідзіце, — сказаў галоўны ўрач санітарам.
— Пайшлі, tenente, — сказаў Гардзіні.
— Лепш пачакайце, пакуль сціхне агонь, — сказаў галоўны ўрач, не паварочваючыся.
— Людзі галодныя, — сказаў я.
— Ну, як хочаце.
Мы выйшлі на заводскі двор і пабеглі. Ля самага берага разарваўся снарад. Другога мы не чулі, пакуль раптам не выбухнула побач з намі. Мы абодва кінуліся ніц на зямлю і ў шуме і грукаце выбуху пачулі гудзенне асколкаў і стук цэглы, якая падала зверху. Гардзіні ўстаў і пабег да бліндажа. Я бег за ім, трымаў у руках сыр, увесь у цагляным пыле, які абляпіў яго гладкую паверхню. У бліндажы тры шафёры па-ранейшаму сядзелі ля сцяны і курылі.
— Ну, вось вам, патрыёты, — сказаў я.
— Як там машыны? — спытаў Маньера.
— Нармальна, — сказаў я.
— Спалохаліся, tenente?
— Ёсць грэх, — сказаў я.
Я дастаў свой сцізорык, адчыніў яго, выцер лязо і здзёр верхні слой сыру. Гавуцы падаў мне таз з макаронамі.
— Пачынайце вы.
— Не, — сказаў я. — Пастаўце на падлогу. Будзем есці разам.
— Няма відэльцаў.
— Ну і д'ябал з імі, — сказаў я па-англійску.
Я разрэзаў сыр на кавалкі і расклаў яго на макаронах.
— Прашу, — сказаў я. Яны падсунуліся і чакалі. Я запусціў пальцы ў макароны і пачаў цягнуць. Пацягнулася клейкая маса.
— Падымайце вышэй, tenente.
Я падняў руку да ўзроўню пляча, і макароны адляпіліся. Я апусціў іх у рот, уцягнуў і злавіў губамі канцы, пражаваў, затым узяў кавалак сыру, пражаваў і запіў глытком віна. Віно аддавала ржавым металам. Я перадаў біклагу Пасіні.
— Дрэнь, — сказаў я. — Надта доўга было ў біклазе. Я вёз яе з сабой у машыне.
Усе чацвёра елі, схіляючы падбародкі да самага таза, адкідваючы галовы назад, усмоктвалі канцы. Я яшчэ раз набраў поўны рот, і адкусіў сыру, і адпіў віна. Звонку нешта бухнула, і зямля здрыганулася.